De Lens van Spinoza

De Lens van Spinoza

386
DELEN

door: Jeroen

 

Maandagavond 17 oktober werd in het Joods Historisch Museum De Lens van Spinoza gepresenteerd. Het boek vertelt de veelbewogen geschiedenis van Nederlands grootste filosoof (en lenzenslijper), Baruch de Spinoza (1632-1677). Zijn pleidooi voor politieke en religieuze tolerantie leverde hem vooral vijanden op. Vanaf morgen is het overal verkrijgbaar. Striptip! kon niet wachten en besprak de graphic novel alvast met tekenaar Jaron Beekes.

 

Op je site stond tot voor kort dat je in 2010 al klaar was… hoe lang ben je met dit project bezig geweest?

‘Ja, dat is een foutje. Ik heb dat erop gezet toen ik net begon en nog niet duidelijk was wanneer het project af zou zijn. Alleen vergat ik steeds mijn website aan te passen. In totaal ben ik anderhalf jaar bezig geweest.’

 

Wat is jouw link met Spinoza? Waarom heb je juist voor hem gekozen?

‘Ik heb altijd een fascinatie gehad voor de ideeën van Spinoza. Toen ik meer over hem begon te lezen bleek dat hij ook nog eens een ontzettend interessant leven heeft gehad. Hij was zijn tijd ver vooruit met zijn manier van denken. Ook al kostte het hem zijn geld, familie en bracht het zelfs zijn leven in gevaar, hij schrok er nooit voor terug om zijn revolutionaire ideeën te verkondigen. In het leven en werk van Spinoza komt alles samen: filosofie, religie, politiek, ethiek, maar bovenal een enorme wilskracht en liefde voor de waarheid. Daarom heb ik voor hem gekozen. Daarbij is Amsterdam in de Gouden Eeuw natuurlijk een prachtig decor voor een strip.

 

Vertolkt dit boek ook je eigen overtuiging ten opzichte van religie? Of kun je dit scheiden?

‘In grote lijnen wel ja. Ik kan me wel vinden in het wereldbeeld van Spinoza. Hij was een van de eersten die inzag dat God niet een man op een wolk is die de wereld van bovenaf als een marionettenspeler bespeelt, maar eigenlijk gelijkstaat aan de natuurwetten en dus overal in doorklinkt.

Dat neemt niet weg dat ik zelf volledig buiten het boek sta. Ik wil niet Spinoza’s visie aan de lezer opleggen, alleen uitleggen.’

Wat wil je bereiken met de graphic novel? Spinoza onder de aandacht brengen met een eerbetoon?

‘Spinoza wordt, gek genoeg juist in Nederland, het land dat hij nooit in zijn leven verlaten heeft, nauwelijks gelezen. Er is wel de erkenning dat hij de grootste filosoof is die ons land ooit heeft voortgebracht, maar omdat zijn werk vrij ontoegankelijk is, is er voor de meeste mensen een hoge drempel om zich werkelijk in hem te verdiepen.

Met mijn boek wil ik die drempel verlagen. Ik heb geprobeerd om zijn ideeën in zo eenvoudig mogelijke taal te verwoorden, en te illustreren aan de hand van voorbeelden uit zijn leven.

Je kunt het in die zin een eerbetoon noemen, maar ik heb zeker niet geprobeerd hem als heilige af te schilderen. Ook zijn minder positieve kanten komen naar voren.

 

Voor wat betreft de stijl: heb je bewust gekozen voor zwart-wit? Waarom niet in kleur? Dit had de tekeningen wellicht meer kracht gegeven.

‘Ik denk dat zwart-wit beter bij de inhoud aansluit. De Donald Duck moet je in kleur lezen, maar hier zou het snel te schreeuwerig overkomen’.

 

Wat is volgens jou de kracht van de graphic novel?

‘Ik denk dat de strip (of de graphic novel, als je het zo wil noemen) het medium bij uitstek is om een brug te slaan tussen een literaire of wetenschappelijke inhoud en een toegankelijke vorm. Mensen zullen eerder geneigd zijn een strip over Spinoza te lezen, waarbij ze lekker plaatjes kunnen kijken, dan uit zichzelf een boek over hem openslaan. Daarvoor is dan de drempel toch vaak te hoog. Bovendien voegt het beeld natuurlijk veel aan de inhoud toe. Als ik bijvoorbeeld alleen had geschreven ‘In 1656 werd Spinoza op 23-jarige leeftijd verbannen uit de Joodse gemeenschap’, kunnen de meeste mensen zich daar moeilijk een beeld bij vormen. Maar als je ook ziet hoe zo’n verbanning in zijn werk ging en wat voor impact het had, zegt het veel meer!

Wat vinden wij zelf van De Lens van Spinoza?

Het is een bijzonder boek. Maar wel duidelijk een debuut. Dit komt met name tot uiting in het tekenwerk, dat geregeld foutjes bevat. Zie de keukentrap in ons voorbeeld. Een andere keer verschilde de hoogte van een raam of positie van pionnen rondom een schaakbord. En zo zijn er meer dingen te vinden. Maar: de eerste albums van Kuifje waren ook niet te vergelijken met Hergé’s latere werk.

Het verhaal zit goed in elkaar en blijft boeien. Je proeft de passie. En dat is heel wat waard, gezien het lastige filosofische karakter. Beekes schenkt ons een blik in het leven van Spinoza, die vanaf vandaag niet langer onbekend mag heten.

 

Auteur: Jaron Beekes

Uitgever: Oog & Blik | De Bezige Bij

160 pagina’s / €17,50

 

 

De Lens van Spinoza morgen al in huis? Bestel hem hier en hij wordt gratis thuisbezorgd én ingepakt!