De uitdaging om een literaire klassieker om te vormen tot strip is groot. Pierre Boisserie en François Warzala laten met Het handwerk van de beul van Philip Kerr zien dat zo’n bewerking juist een nieuwe laag kan toevoegen. Het tweede deel van de Berlijnse trilogie is er!
Door Thijs Franssen
Eind 2022 verscheen het openingsstuk van dit drieluik, ‘Een Berlijnse kwestie‘. Daarin werden de contouren geschetst. Een stad op de rand van totale ontsporing, een rechercheur die niet langer thuishoort in de wereld die hij ooit diende. Met ‘Het handwerk van de beul’ volgt nu een tweede akte.
Terug naar de Kripo
Bernie Günther heeft op 26 augustus 1938 een afspraak met een onbekend persoon. Hij wandelt in het holst van de nacht naar de ruïnes van de Rijksdag. Zijn contactpersoon blijkt niemand minder dan Arthur Nebe, hoofd van de Berlijnse recherche. Hij vraagt hem terug te keren naar de Kripo, de politiemacht die Günther enkele jaren geleden achter zich liet. Hij weet dat generaal Heydrich geen afwijzing zal accepteren.
Een verzoek vol gevaar
Kort daarna krijgt Günther een nieuwe zaak. De welgestelde uitgever Lange vraagt hem de afperser op te sporen die haar zoon Reinhard bedreigt. De jongen, homoseksueel en daardoor bijzonder kwetsbaar in het nazirijk, heeft een relatie gehad met de directeur van een sanatorium. Hun geheime brieven zijn nu het wapen waarmee ze worden gechanteerd.
Moord en macht
Het onderzoek lijkt op gang te komen, maar al snel slaat het noodlot toe. Günthers compagnon Bruno Stahlecker wordt vermoord. Kort daarna wordt hij opgeroepen naar het hoofdkwartier van de Gestapo. Daar maakt Heydrich hem duidelijk dat tegenspraak geen optie is. Günther krijgt de opdracht een reeks gruwelijke moorden op jonge meisjes op te lossen. Een seriemoordenaar zaait angst in Berlijn, en alleen het vinden van de dader kan zijn vergunning als detective redden.
Dubbele lijnen
Günther voert nu twee onderzoeken tegelijk uit. Al snel brengen beide zaken hem midden in het hart van de nazimacht. Hij raakt verstrikt in een duistere doolhof van belangen, waarin hooggeplaatste nazi’s er alles aan doen om niet in de schaduw van het schandaal te belanden.
Diepgang
Wat begint als een detectivezaak ontvouwt zich al snel op meerdere niveaus. Aan de oppervlakte is er de spanning rond de beide onderzoeken, maar ondertussen spelen de opkomst van antisemitisme, de systematische manier waarop Joden tot vijanden van de staat worden gemaakt en de dreiging van een naderende oorlog.
Bernie Günther
Centrale figuur is opnieuw Bernie Günther, voormalig rechercheur bij de Kripo en inmiddels privédetective in een samenleving die steeds verder wegzakt in nationaalsocialistische waanzin. Hij is cynisch, scherp en koppig. Met zijn bijtende humor en doorwrochte metaforen tilt hij het verhaal telkens op.
Tekst en beeld
Bernies stem is overal aanwezig. Bijna elk paneel wordt gedragen door zijn commentaar, zijn observaties, zijn cynisme dat soms wrang, soms geestig, maar nooit geforceerd aanvoelt. Net als bij de klassieke strips als Blake & Mortimer of Kuifje is er veel tekst en dialoog, maar juist dát maakt deze strip sterk.
Verhaal en werkelijkheid
Günther mag dan fictief zijn, de wereld om hem heen is dat niet. Historische figuren uit het Derde Rijk duiken voortdurend op, tot aan de duistere kringen rond Heinrich Himmler toe. Die mix van feit en fictie maakt de strip tegelijk meeslepend en beklemmend.
Tekening
François Warzala’s (1967) tekenstijl sluit hier naadloos bij aan. Strak en sober, zonder overbodig spektakel. In zijn gezichten lees je angst, uitputting en opportunisme. Zijn lijnvoering benadrukt de kilte van de omgeving. Tegelijkertijd schemeren kleine details door die de personages een diepere gelaagdheid geven.
Kleur
Kleuren komen van Marie Galopin, die zich beperkt tot grijs, zwart, bruin en een zweem groenblauw. Het palet van uniformen, rook en baksteen. Het werkt erg overtuigend. Af en toe breekt er een kleuraccent door. Het zijn die schaarse momenten die benadrukken hoe snel het alledaagse leven ingekapseld raakt door de grauwheid van het totalitarisme.
Scenario met dubbele laag
Boisserie’s (1964) scenario is strak opgebouwd en weet de dubbele gelaagdheid van de roman van Philip Kerr (Edinburgh, 1956–2018) te bewaren. Een plot rond een chantagezaak én de onderstroom van een samenleving in verval. Dit maakt dat je als lezer niet alleen wordt meegezogen in het onderzoek, maar ook constant herinnerd wordt aan de dreigende realiteit waarin dit alles zich afspeelt.
Conclusie
‘Het handwerk van de beul’ is meer dan een experiment in literaire adaptatie. Het is een overtuigende herinterpretatie die recht doet aan Kerrs romans én de kracht van het stripmedium benut. Als dit niveau wordt vastgehouden, smaakt het naar meer. Laten we deel 3 afwachten en dan hopen op een volledige verstripping van Kerrs oeuvre.
Berlijnse Trilogie 2: ‘Het Handwerk van de Beul’
Tekenaar: François Warzala
Scenarist: Pierre Boisserie
Naar de roman van Philip Kerr
Uitgeverij: Scratch Books
144 pagina’s / hardcover / € 29,95
