Mansoureh Kamari heeft een graphic novel gemaakt die actueler lijkt dan ooit. Dat het sinds de Iraanse Revolutie nooit rustig is geweest, is een understatement. Kamari brengt het leed van de Perzische vrouw terug naar het individu, naar Mansoureh zelf in hoogsteigen persoon.
Door Bastiaan van Esch
Er zijn van die uitspraken waarvan iedereen direct weet wat je ermee bedoelt. “Je kunt het kind wel uit de oorlog halen, maar de oorlog niet uit het kind”. Verander het woord oorlog in Iran en klaar.
Zichtbaar en onzichtbaar
Mansoureh is ondertussen al jaren een vrij persoon en woonachtig in Europa. Ze probeert voet aan de grond te krijgen als kunstenares. Ze laat zichzelf tekenen, ontbloot en kwetsbaar. Ze tekent ook andere ontblote mensen, maar telkens grijpt de angst haar bij de kladden. Het gevolg is dat ze bevriest, uit haar doen raakt en zich onmogelijk vrij kan bewegen in lichaam en geest. Iran zit in haar gekerfd als een ongewenste tatoeage. Littekens, zichtbaar en onzichtbaar. Kijk naar de ogen en de onuitwisbare pijn ontvouwt zich volledig.
Regie
Wat er in het boek gebeurt is op geen enkel moment verwarrend. Ook al wisselt ze van heden naar verleden, van het nu naar de herinnering: de ogen spreken boekdelen. Kamari vertelt haar verhaal. De ogenschijnlijk onbezorgde jeugdjaren, samen met haar broertje. Los van hun geslachtsdelen is er er geen verschil tussen de twee kinderen. Maar alles verandert als ze de leeftijd van 9 jaar bereikt. Alles wat was zoals het was is als was geworden. Houvast ontbreekt en onduidelijkheid en angst nemen de regie volledig over.
Valse beloftes
In het contact met mannen is ze altijd een waardeloos object, een lustobject. Een speelbal waar je alles tegen kunt zeggen, hoe oneervol ook. Want zij zijn man, ook al is ze nog maar een kind. Voor haar negende verjaardag zou ze een nieuwe fiets krijgen. Dit was door haar ouders beloofd en toegezegd. Maar helaas gaat voor haar die vlieger niet meer op. Ze is te oud voor een fiets, terwijl haar broer wel vrij en onbezorgd zijn gang kan gaan en een fiets krijgt om de wereld te ontdekken.
Geen gemakkelijke jeugd
De angst en eenzaamheid ziet ze op een gegeven moment terug in haar moeder. In de stille momenten van de dag, in een donker hoekje van het huis, nadat alle vrouwentaken zijn volbracht. Als de klappen ontvangen zijn en de vernedering zijn werk weer heeft gedaan. Maar zij had ook geen makkelijke jeugd, net als haar vader…
Schijn bedriegt
Het tekenwerk van Kamari is verbluffend en confronterend tegelijk. De tekeningen over haar ervaringen uit het verleden zijn in zwart-wit getekend en worden opgevuld met roodtinten. Een techniek die vaker gebruikt wordt, vooral om de rol van bloed te accentueren. Wat bijzonder bij de tekeningen is, is dat alles in het verhaal bikkelhard en rechtlijnig oogt, maar dat de lijnen in de tekeningen zelf zacht zijn uitgewerkt.
Vlag en wimpel
Het lukt Mansoureh hiermee om de lezer met haar ervaringen en tekeningen vast te blijven houden aan haar verhaal. De gebeurtenissen uit het hier en nu zijn in kleur uitgewerkt, waarbij het verschil tussen de twee werelden van verleden en heden groot lijkt, maar schijn bedriegt. Het kind zit nog steeds in de volwassen versie van Mansoureh. Een vertrapte Iraanse ziel in een ogenschijnlijk ongeschonden omhulsel blijft een vertrapte Iraanse ziel.
Angst
Wat mij verder nog opviel is dat bij alle personen uit dit beeldverhaal de ontspanning ontbreekt. Op bijna geen enkele bladzijde wordt gelachen. Iedereen lijkt onderhevig te zijn aan de alles verslindende angst. De vrees om zelf als zwak gezien te worden en de drang om de totale liefdeloosheid verder te laten verdorren. Nergens is ruimte voor genegenheid of warmte. Het is ieder voor zich, waar je je ook bevindt. Eenmaal een Iraniër, altijd een Iraniër? Hoeveel respect krijg je dan voor de mensen die opstonden en opstaan tegen die tirannie? Een verhaal over een individu, een eerbetoon aan velen.
De maker
Mansoureh Kamari is een vrouw van 42 en sinds 2006 gevlucht uit Iran. Ze studeerde aan de kunstschool Gobelins in Parijs en De lijnen die mijn lichaam tekenen is haar debuut.
De lijnen die mijn lichaam tekenen
Scenario en tekeningen: Mansoureh Kamari
Uitgeverij: Standaard Uitgeverij
200 pagina’s / hardcover / €29,99
