In ‘De Encyclopedisten’ staat een van de spannendste culturele ondernemingen van de achttiende eeuw centraal. De totstandkoming van de eerste encyclopedie. Het project was visionair, maar ook gevaarlijk. Perfecte ingrediënten voor een stripboek zou je zeggen.
Door Thijs Franssen
Het verhaal begint op een druk plein in Parijs. Een jongedame genaamd Marie staat te kijken hoe pamfletten en prenten in brand worden gestoken door de nationale garde. De regen gooit roet in het eten en dooft het vuur, maar de boodschap is duidelijk. Wie kritiek durft te leveren op kerk of kroon, kan rekenen op onderdrukking en straf.
Illustrator
Marie werkt in de drukkerij van haar tante. In haar vrije tijd tekent ze in het geheim. Zij was het die de tekeningen maakte bij de geschriften die op het plein verbrand werden Diezelfde avond wordt er op de deur van de werkplaats geklopt. Het is Denis Diderot die haar hulp nodig heeft bij het maken van een boek.
De encyclopedie
Ze besluit met hem mee te gaan en komt erachter dat het niet het minst of geringste project is. Samen met Jean d’Alembert, David Hume, Buffon en baron d’Holbach wil Diderot alle menselijke kennis bundelen in één monumentaal werk. Wetenschap, kunst, ambacht, alles moet worden vastgelegd en toegankelijk gemaakt voor iedereen.
De tekeningen van Marie
Marie wordt een belangrijk persoon. Met haar tekeningen geeft ze de ideeën van de filosofen een gezicht. Niet alleen portretten van de grote denkers, maar ook beelden van timmerlieden, wevers en andere ambachtslui. Het is de dagelijkse praktijk die Diderot wil verheffen tot kennis. Hij is zo overtuigd en werklustig dat zijn privéleven onder druk komt te staan.
Gevaar
Alles gebeurt in het diepste geheim, want de groep weet dat kerk en koning dit boek zal zien als een directe bedreiging van hun macht. Wie de controle over kennis verliest, verliest ook de controle over mensen. Het project groeit gestaag, maar al snel gonst het in Parijs van geruchten.
Moorden
Een brute moord gooit een schaduw over het plan. Het slachtoffer is Raynal, één van de encyclopedisten. Hij wordt dood gevonden met een rood kruis boven zijn lichaam geschilderd. De verdenking valt op ‘de croisés’ , een schimmige anonieme orde van kruisvaarders. Als er vervolgens nog meer moorden volgen, met telkens hetzelfde teken, slaat de twijfel toe en bij sommige leden groeit het idee dat het project misschien moet stoppen.
Hulp
Diderot weigert zijn werk op te geven. De enige manier om het te redden is de dader te vinden. Hij gaat op zoek naar hulp van de autoriteiten, maar op veel steun hoeft hij niet te rekenen. De bedreiging en moorden komen de machthebbende misschien wel iets te goed uit.
Sensatie
Het verhaal speelt met fictieve en waargebeurde gebeurtenissen. De keuze om de moorden toe te voegen is op zichzelf niet verkeerd. De spanning en mysterie slepen je mee het verhaal in.
Gemis
Het nadeel is dat de historische rijkdom van het geheel naar de achtergrond verschuift. De moorden en de achtervolgingen domineren, terwijl de intellectuele debatten en de context van de Verlichting nauwelijks ruimte krijgen. De filosofische debatten blijven decor. Diderot zelf wordt neergezet als een nerveuze spilfiguur die links en rechts rent om de orde te bewaren, maar zijn ideeën en strijdkracht raken onderbelicht.
Degelijk tekenwerk
Visueel is het werk verzorgd, maar weinig verrassend. Alex Orbe brengt kostuums en interieurs tot leven, trouw aan de achttiende-eeuwse context. Mooi is de afwisseling tussen uitgewerkte panelen en vlot geschetste suggesties, die soms een aangename dynamiek scheppen.
Kleur
De stevige inkleuring weegt zwaar op het geheel. Vaak overheerst één kleur per pagina, wat de lijnvoering onderdrukt en de sfeer verstikt. De monochrome tinten zijn wellicht bedoeld om nuance te scheppen, maar camoufleren tegelijk de kwaliteiten van het tekenwerk en maken het soms zelfs plat.
Te hoge verwachting
De ‘Encyclopedisten’ is zeker geen slecht werk, maar het laat me zitten met het gevoel dat er meer in had gezeten. De tekeningen zijn degelijk, de historische aankleding verzorgd, en er is een vleugje humor dat het geheel lucht geeft. Maar de balans slaat door naar fictie, terwijl de geschiedenis zelf rijk genoeg was geweest. Het resultaat is een verhaal dat weinig spanning oproept, erg rechtlijnig verloopt en de grootsheid van zijn onderwerp niet volledig benut.
De Encyclopedisten
Scenarist: José Antonio Pérez Ledo
Tekenaar: Álex Orbe
Uitgeverij: Lauwert
128 pagina’s / hardcover / €34,95
