In dit album vertellen verschillende makers korte verhalen over het leven in de Scheveningse gevangenis tijdens de Tweede Wereldoorlog. Afzonderlijke verhalen die, wanneer je ze samen leest, een poging doen een beeld te geven van wat zich daar heeft afgespeeld. Maar slagen ze in hun opzet?
Door Thijs Franssen
Voor veel Nederlanders begint het verhaal van gevangenschap in de oorlog bij kamp Westerbork. Logisch, dat beeld zit stevig verankerd door de vele verhalen die erover zijn verteld. Maar voordat mensen daar terechtkwamen, begon hun gevangenschap vaak op een andere plek. Het Oranjehotel is zo’n plek.
Oranjehotel
De gevangenis werd in 1919 gebouwd. Oorspronkelijk was het bedoeld als tijdelijke oplossing voor een tekort aan cellen na de Eerste Wereldoorlog. Tijdens de Duitse bezetting veranderde het in een plek waar mensen om allerlei redenen werden opgesloten. Pas lang na de oorlog werd duidelijk hoe uiteenlopend de groep gevangenen eigenlijk was.
Noodlot
Hun lot liep sterk uiteen. Sommigen zaten er slechts korte tijd vast voordat ze werden doorgestuurd naar kampen als Westerbork. Anderen bleven maanden of jaren opgesloten. Voor ruim 250 gevangenen eindigde hun gevangenschap in de duinen van Scheveningen, waar zij werden gefusilleerd.
Willekeur
Een van de sterkste bijdragen komt van Gemma Plume. In een sobere stijl laat ze zien hoe willekeurig arrestaties konden zijn. Geen grote dramatiek, geen overdreven effect. Juist daardoor komt het binnen. Het maakt pijnlijk duidelijk hoe de rechtsstaat werd ondermijnd met de komst van de Duitse bezetter.
Lang verzwegen
Nova de Hoo kiest juist voor een intiemere invalshoek. Haar verhaal richt zich op een perspectief dat lang onderbelicht bleef: dat van homoseksuele gevangenen. Nu er meer maatschappelijke ruimte is voor dit soort verhalen, krijgt ook dit perspectief een plaats binnen het bredere oorlogsverhaal.
Guido van Driel
En dan is er Guido van Driel, wiens verhaal misschien wel het hardste binnenkomt. Hij vertelt over twee vrouwen die in hun cel een poppetje knutselen voor een huilend joods kind van twee. Zij zit alleen in een cel naast hen. Met krachtig tekenwerk en een directe vertelstijl weet hij het meedogeloze regime zonder geweld, maar zeer emotioneel geladen, overtuigend neer te zetten. De volgende dag wordt het kind afgevoerd. Niemand zal ooit weten wie ze was.
Variatie
Dit zijn slechts een paar voorbeelden van de in totaal acht verhalen. Wat opvalt, is de variatie in tekenstijlen. Van ingetogen en schetsmatig tot ruw en expressief. Ook de vertelvormen verschillen. Soms bijna journalistiek, soms juist heel persoonlijk. Die afwisseling houdt het levendig en laat meteen zien hoe veelzijdig een stripverhaal kan zijn.
Documentair
Dit is geen spannend stripboek dat je in één ruk uitleest. Het voelt eerder als een visuele verzameling getuigenissen. De verhalen vullen elkaar aan en laten zien hoe verschillend de ervaringen waren.
Context
Na elk kort en helder opgebouwd verhaal volgt een toelichting met extra historische achtergrond. Dit vormt eigenlijk de rode draad in het geheel. Het boek wordt hierdoor meer informatief en haalt de ruimte weg om zelf te interpreteren.
Compleet
Achterin wordt nogmaals extra aandacht besteed aan de geschiedenis van het gebouw en de manier waarop de verhalen van het Oranjehotel tot op heden zijn verbeeld in kunst en tentoonstellingen. Een waardevolle toevoeging die het geheel nog meer diepgang geeft.
Indrukwekkend geheel
Dit album laat zien dat het verhaal van het Oranjehotel niet uit één perspectief bestaat. De combinatie van uiteenlopende stijlen en persoonlijke verhalen zorgt voor een veelzijdig en toegankelijk boek. De verhalen vullen elkaar aan en versterken de overkoepelende boodschap. Met alle informatie die naast de verhalen wordt aangeleverd krijg je een goed beeld van een minder bekend hoofdstuk uit de Nederlandse oorlogsgeschiedenis. Het boek is een prachtige aanvulling op de educatieve (strip)boeken over de tweede wereldoorlog voor het onderwijs en alleen daar al worden we blij van!
Gevangen in het Oranjehotel: 8 Getekende Oorlogsverhalen
Tekening: Tânia Alexandra Cardoso, Gemma Plum, Nova de Hoo, Sterric,
D’Avellonne van Dijk, Guido van Driel, Jan Vriends, Pieter Brouwer
Uitgeverij: Scratch Books
120 pagina’s / hardcover / 27,50
